قالب وردپرس درنا توس
خانه / اخبار / آداب و رسوم “یلدا” در افغانستان

آداب و رسوم “یلدا” در افغانستان

پارس مدیا نیوز- شب یلدا كه در گستره یكپارچه حوزه تمدنی پارسیان رسمی كهن محسوب می شود. مردم ایران و افغانستان و آذربایجان و گرجستان تا پاکستان و اقلیم کردستان و بخشهایی از ترکیه این شب را از دیرباز گرامی داشته و جشن می گرفتند. در میان مردم افغانستان “یلدا” به عنوان شب “چله” ریشه ای تاریخی دارد و در این خطه اگر چه بر اثر چهار دهه درگیری های خونین برگزاری این شب با فراز و فرودهایی همراه شده اما این آیین رو به احیا و گسترش است.

اقوام ساكن در پهنه افغانستان به عنوان بخشی از مردمان ساكنان در فلات ایران باستان از شب یلدا با همان عنوان شب چله یاد می كنند و كم و بیش آداب و رسومی مشابه دیگر اقوام را برای این شب خاص با تفاوت هایی برآمده از مقتضیات محلی از نظر تنوع سبك زندگی دارند.
شب یلدا كه در حقیقت نماد باور شكست تاریكی توسط نور است ، در كشوری مانند افغانستان كه سال هاست سختی جنگ و گریز ، اشغال و سلطه و تحجر و تروریست را تنها به امید رسیدن به روزگاری بهتر تحمل كرده است ، دیگر مانند همسایگانش آدابی تزئینی نیست بلكه به واقع این شب ساعاتی برای مرور گذشته عبرت آموز از زبان راویان ریش سفید خانواده ها و لحظاتی برای دعای برای روزهای بهتر است.
شب نشینی، گوش دادن به قصه هایی كه بزرگان خانواده برای كودكان بازگویی می كنند، مصرف آذوقه هایی كه بانوان خانه در فصل پر بار آنها را ذخیره كرده اند و پذیرایی حاضرین با انواع خشكبار و میوه های تازه مانند «انار» از رسوم مشترك برگزاری شب یلدا در افغانستان است.
اما از آن جایی كه افغانستان در چهار دهه گذشته جنگ های ویرانگری را در سرنوشت مردم خود تجربه كرده است در این سنت كهن با انقطاع نسبی مواجه شده و مردم این سرزمین به خاطر داشتن مشكلات فراوان گاه گاهی نسبت به شب یلدا بی توجه شدند و شاید نسلی در حال حاضر باشند كه بیش از نیمی از عمر خود را بدون تجربه چنین شبی سپری كرده باشند.
پس از سال ۲۰۰۱ میلادی كه سلطه طالبان بر افغانستان شكسته شد و دولت موقت شكل گرفت و رفته رفته مشكلات مردم به نسبت جنگ های داخلی كم شد و برخی از مهاجران به ویژه آنها كه سال ها در ایران اسكان داشتند به كشورشان بازگشتند ؛ نام و رسم شب یلدا دوباره بلند شد و مسیر خود را به سمت جایگاه تاریخی باز كرده است.
در افغانستان با توجه به سردی هوا، عدم دسترسی به جاده های مناسب ، سختی تامین سوخت و كوهستانی بودن بیشتر مناطق كشور مدارس در سه ماه زمستان تعطیل هستند و این به آن معناست كه شیرینی شب یلدا برای دانش آموزان بیشتر است.
بارش برف به ویژه در شمال و غرب افغانستان كه از اواسط پاییز آغاز می شود ، اغلب راهها را مسدود می كند و روستاییان باید در خانه هایشان به انتظار رسیدن فصل بهار بیش از سه ماه را سپری كنند و در این مدت عمده كار جاری تامین حرارت و تهیه غذا است و در چنین اوقاتی شب یلدا یك رخداد هیجان انگیز به نظر می رسد.
افغان ها در شب چله با همان تعبیر پیروزی روشنایی بر تاریكی و طولانی ترین شب سال ، خود و خانواده را با خواندن اشعار شاعران و به ویژه شاهنامه فردوسی كه همچنان با گذشت قرن ها از زمان سرودنش هنوز نزدیك و هماهنگ با ساختار واژگان و گویش آنهاست به گذران وقت می نشینند و به پاس بركت محصولات در اختیار، آیاتی از قرآن و دعا حواله درگاه الهی می كنند.
جشن های فرهنگی مانند نوروز، جشن سده و مهرگان و چله كه جشن های مشترك ایرانیان باستان شمرده می شود در افغانستان نیز رواج داشته و دارد و روایت های تاریخی شب یلدا ، در فرهنگ كهن افغان ‎ها جایگاه ویژه داشته و كارشناسان نیز بر این جایگاه تاكید دارند.
«صاحب‎ نظر مرادی» یك از كارشناس مسائل فرهنگی ـ تاریخی افغانستان به این باور است كه شب یلدا مانند جشن نوروز، سده و مهرگان یكی از پرشكوه ‎ترین جشن‎ها و مناسبت‎های تاریخی و فرهنگی افغانستان بوده است.
به گفته وی در بین «زرتشتیان» ایران باستان، سفره شب یلدا شامل میوه‎های تازه و خشك بود كه به افتخار پیروزی «اهورا مزدا بر اهریمن» و یا غلبه روشنایی بر تاریكی ترتیب می ‎یافت.
به گفته مرادی، شب یلدا درازترین شب سال است و یلدا معنی دراز نیز می دهد و تاریخچه این شب را به تولد حضرت عیسی نیز مرتبط می دانند و مسیحیان این شب را به عنوان تولد عسیی مسیح جشن می گیرند.
به باور مرادی، افغان ها این شب را با خوردن میوه های تازه مانند هندوانه و انار و آجیل جشن می گیرند و مقوله ای وجود دارد كه كسی اگر در شب یلدا هندوانه مصرف كند از گرمی تابستان در امان می ماند و تشنه نمی شود.
این كارشناس افغان باور دارد كه این شب نمادین است كه دراز ترین عمر سیاهی به پایان می رسد و بعد از این روزهای دراز و نور و روشنی بر ظلمت و تاریكی پیروز می شود.
به گفته وی در این شب از محصول دسترنج كشاورزان نیز قدردانی می شودو استفاده از هندوانه به همین معنی است كه دستاورد كشاورزان را پاس بدارند و همچنین مصرف هندوانه پایان خزان را نیز خبر می دهد یعنی توانایی رویش بر بی حاصلی غلیه می كند و دیگر فصل رویش و تولید محصولات كشاورزان روبرو قرار می گیرد.
مرادی تصریح كرد كه آیین شب یلدا در مناطق شمالی افغانستان نسبت به دیگر استان ها جنوبی گرمتر برگزار می شود و مردم این سرزمین در این شب گردهم می آیند تا افراد مسن تجربه های خود را برای دیگر بگویند و كودكان قصه و افسانه های شیرین نیاكان خود را بشنوند و برخی علاوه بر شاهنامه ، اشعار «حمله حیدری» را هم می خوانند كه كتابی برای سال های ۱۱۸۰ هجری – قمری حاوی اشعار «راجی كرمانی» در وصف حضرت علی (ع) است.
مرادی معتقد است كه برای فهم پیوستگی های فرهنگی ساكنان كشورهای مناطق جنوب غرب آسیا و آسیای میانه كافی است، مرزها فرضی كنونی میان كشورها را در ذهن نادیده بگیرید و آنگاه خطوط ارتباطی میان ملت ها در این كشورها برایتان به عنوان یك امر طبیعی جلوه می كند.
به گفته وی یلدا در كشورهای آسیای میانه از جمله تاجیكستان، ازبكستان، افغانستان و ایران با ریشه هایی مشترك و یكسان در بستر تاریخ فرهنگی ملت هایشان دنبال شده است.
اما مردم استان هرات در غرب افغانستان كه در همسایگی جمهوری اسلامی ایران قرار دارند و مراودات میان مردمان دو سوی مرز بسیار نزدیك است و گاه هراتیان مدت ها در ایران زندگی كرده اند ، تجلیل از شب یلدا پر رنگ تر است .
جنب و جوش مردم با نزدیك شده به شب یلدا در بازارهای محلی هرات توجه را جلب می كند و گرمی بازار میوه و آجیل و تردد خانواده ها برای رفتن به میهمانی كاملا در سطح شهر مشهود است.
هرات این شب را با شكوه تر از دیگر استان های افغانستان سپری می كنند و دلیل آن را نمی توان بی تاثیر از مجاورت با ایران دانست و البته از آن مهمتر بالاتر بودن سطح امنیت شهروندان هرات نسبت به دیگر استان ها نیز قابل محاسبه است.
شهروندان هرات معتفد هستند كه شب یلدا از جمله جشن های كهن آریایی هاست و در این شب همه مردم به ویژه تازه عروس ها و دامادها دورهم در منزل بزرگتر خانواده جمع شده وغذاهای مخصوص تهیه شده برای این شب را مصرف می كنند و با خوردن تنقلات و خواندن اشعار حافظ شیرازی ساعات این شب را سپری می كنند.
شاید برای خواننده ایرانی جالب باشد كه بتواند خویش را در یك گستره فرهنگی وسیعتر از محدوده مرزهای سیاسی كشورش تصویر كند و درك كند كه آداب و رسوم او برآمده از یك فرهنگ ریشه دار وعمیق در پهنه حوزه تمدنی فلات ایران و مشترك با همسایگانش است و صیانت از این داشته های فرهنگی تنها امری تجملی نیست بلكه حفاظت از هویت هایی وحدت آفرین میان ملت هاست.

ایرنا

مطلب پیشنهادی

شیوع بیماری کرونا در مالزی در ماه آینده به صفر می رسد

پارس مدیا نیوز- مالزی اعلام کرد که پیشرفت های چشمگیری در جلوگیری از شیوع ویروس …